چرم طبیعی امروزه یکی از ارزشمندترین و پرکاربردترین مواد اولیه در صنایع مختلف بهویژه صنعت مد، پوشاک و اکسسوری به شمار میرود. از کیف و کفش گرفته تا کاپشن، کمربند و حتی مبلمان، همگی میتوانند از چرم طبیعی ساخته شوند. دلیل محبوبیت بالای این متریال، ترکیبی از زیبایی ظاهری، دوام بالا، انعطافپذیری مناسب و حس لوکسی است که به محصولات میبخشد. با این حال، برخلاف تصور بسیاری از افراد، چرم طبیعی فقط یک نوع خاص ندارد و در واقع شامل طیف گستردهای از انواع مختلف است که هرکدام ویژگیها، کاربردها و کیفیت متفاوتی دارند. برای شناخت بهتر انواع چرم طبیعی، لازم است ابتدا بدانیم که چرم دقیقاً چیست و چگونه تولید میشود. سپس میتوان آن را بر اساس معیارهای مختلفی مانند ضخامت، نوع پوست حیوان و شکل ظاهری رویه دستهبندی کرد.
برخلاف باور رایج که چرم طبیعی را فقط محدود به پوست گاو میداند، واقعیت این است که چرم میتواند از پوست حیوانات مختلفی تولید شود. در صنعت چرمسازی از پوست حیواناتی مانند گاو، گوسفند، بز، شتر، شترمرغ، مار و حتی گاومیش استفاده میشود. هرکدام از این پوستها ساختار متفاوتی دارند و همین تفاوت، باعث ایجاد انواع گوناگون چرم با ویژگیهای خاص میشود.
پوست خام حیوان بهصورت طبیعی بسیار آسیبپذیر است و اگر بدون پردازش باقی بماند، بهسرعت فاسد میشود. به همین دلیل، این پوستها وارد فرآیندی به نام «دباغی» میشوند. دباغی مجموعهای از عملیات شیمیایی و فیزیکی است که طی آن پوست خام به مادهای مقاوم، انعطافپذیر و بادوام تبدیل میشود. در این فرآیند، رطوبت اضافی گرفته میشود، پروتئینهای ناپایدار تثبیت میگردند و ساختار پوست تغییر میکند تا به چرم طبیعی با قابلیت استفاده طولانیمدت تبدیل شود.
نتیجه نهایی دباغی، مادهای است که در برابر پارگی، پوسیدگی و تغییر شکل مقاوم است و میتواند سالها بدون افت کیفیت مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل، چرم طبیعی همواره در رده متریالهای باکیفیت و لوکس قرار میگیرد.
در میان تمام انواع چرم، چرم گاوی و چرم بزی بیشترین میزان مصرف را در بازار دارند. بخش بزرگی از کفشها، کیفها، لباسهای چرمی و کمربندها از این دو نوع چرم ساخته میشوند. دلیل این موضوع، تعادل مناسب بین استحکام، انعطاف و در دسترس بودن این نوع پوستهاست.
چرم طبیعی را میتوان بر اساس معیارهای مختلفی طبقهبندی کرد. این دستهبندیها کمک میکنند تا مصرفکننده یا تولیدکننده بداند هر نوع چرم برای چه کاربردی مناسبتر است. بهطور کلی، سه معیار اصلی برای دستهبندی چرم طبیعی وجود دارد:
هرکدام از این دستهبندیها دید متفاوتی به ما میدهند. مثلاً ضخامت چرم مشخص میکند که برای چه نوع محصولی مناسب است، نوع پوست حیوان میزان نرمی یا استحکام را تعیین میکند و ظاهر رویه چرم بیشتر به جنبه زیبایی و سبک محصول مربوط میشود.
یکی از مهمترین معیارها در شناخت انواع چرم، ضخامت و وزن آن است. ضخامت چرم نقش مستقیمی در میزان مقاومت، انعطاف و کاربرد نهایی آن دارد. بهطور کلی، دو عامل اصلی بر ضخامت چرم تأثیر میگذارند:
اول، نوع پوست حیوان که بهصورت ذاتی میتواند نازک یا ضخیم باشد.
دوم، شیوه برش و روش دباغی که میتواند ضخامت نهایی چرم را کمتر یا بیشتر کند.
بر اساس این معیار، چرم طبیعی معمولاً به چهار گروه اصلی تقسیم میشود: چرم سبک، چرم نیمهسبک، چرم سنگین و چرم فوقسنگین. هرکدام از این گروهها ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند که در ادامه بهصورت جداگانه بررسی میشوند.
یکی از رایجترین و کاربردیترین روشها برای شناخت انواع چرم طبیعی، بررسی وزن و ضخامت آن است. ضخامت چرم نهتنها روی ظاهر محصول نهایی تأثیر میگذارد، بلکه مستقیماً با میزان مقاومت، دوام، انعطافپذیری و حتی قیمت چرم نیز در ارتباط است. هرچه چرم ضخیمتر باشد، معمولاً استحکام بالاتری دارد اما از طرف دیگر ممکن است انعطاف کمتری از خود نشان دهد. در مقابل، چرمهای نازک سبکتر و نرمتر هستند اما مقاومت کمتری در برابر فشار و سایش دارند. بهطور کلی، چرم طبیعی از نظر ضخامت به چهار گروه اصلی تقسیم میشود که هرکدام کاربرد مشخصی در صنعت چرم دارند.
چرم سبک نازکترین نوع چرم طبیعی محسوب میشود و معمولاً از پوست حیواناتی مانند بز و گوسفند تولید میگردد. ضخامت این نوع چرم اغلب کمتر از یک میلیمتر است و به همین دلیل وزن کمی دارد. ساختار چرم سبک بسیار نرم و لطیف است و بهراحتی خم میشود، بدون آنکه ترک بخورد یا بشکند.
به دلیل همین ویژگیها، چرم سبک بیشتر در قسمتهایی از محصولات استفاده میشود که نیاز به ظرافت و انعطاف بالا دارند. از جمله کاربردهای رایج آن میتوان به آستر داخلی کفش، آستر کیف، دوخت دستکشهای نازک چرمی و حتی برخی لباسهای سبک اشاره کرد. البته باید توجه داشت که چرم سبک در مقایسه با سایر انواع چرم، آسیبپذیرتر است. این نوع چرم در برابر فشار، کشیدگی شدید یا تماس با اجسام نوکتیز مقاومت بالایی ندارد و بیشتر برای مصارف داخلی یا تزئینی مناسب است تا استفادههای سنگین و روزمره.
چرم نیمهسبک در دسته چرمهای خاص و نسبتاً کمیاب قرار میگیرد. این نوع چرم معمولاً از پوست حیواناتی مانند مار، کروکودیل و شترمرغ به دست میآید. از نظر ضخامت، این چرمها بین چرم سبک و سنگین قرار میگیرند و همزمان ترکیبی از ظرافت و مقاومت را ارائه میدهند.
یکی از ویژگیهای مهم چرم نیمهسبک، ظاهر خاص و متفاوت آن است. برای مثال، چرم شترمرغ دارای برجستگیهای طبیعی روی سطح خود است و چرم مار یا کروکودیل طرحهای فلسمانند دارد که جلوهای لوکس و چشمگیر ایجاد میکند. همین ظاهر خاص باعث شده این نوع چرم بیشتر در تولید محصولات لاکچری مورد استفاده قرار گیرد. به دلیل کمیابی پوست این حیوانات و محدودیتهای قانونی در برخی کشورها، چرم نیمهسبک معمولاً قیمت بالاتری نسبت به سایر انواع چرم دارد. از این رو، بیشتر در ساخت کیفهای لوکس، کفشهای مجلسی خاص، کمربندهای تزئینی و اکسسوریهای گرانقیمت به کار میرود.
چرم سنگین یکی از پرکاربردترین انواع چرم طبیعی در صنعت پوشاک و تولیدات چرمی است. این نوع چرم معمولاً از پوست گاو و شتر تولید میشود و ضخامت آن بسته به نوع دباغی و کاربرد مورد نظر، بین حدود ۱.۴ تا ۲.۵ میلیمتر متغیر است. چرم سنگین تعادل بسیار خوبی بین استحکام و انعطاف دارد. به این معنا که هم مقاوم است و هم به اندازهای نرم است که بتوان آن را برای دوخت انواع محصولات استفاده کرد. همین ویژگی باعث شده چرم سنگین انتخاب اول بسیاری از تولیدکنندگان کیف، کفش، پوتین، کاپشن و کتهای چرمی باشد.
از نظر دوام، چرم سنگین اگر بهدرستی نگهداری شود، میتواند سالها بدون افت کیفیت مورد استفاده قرار گیرد. این نوع چرم در برابر سایش، فشار و تغییر شکل مقاومت خوبی دارد و برای استفاده روزمره کاملاً مناسب است.
چرم فوقسنگین ضخیمترین نوع چرم طبیعی به شمار میرود و معمولاً از پوست شتر و گاومیش تولید میشود. ضخامت این چرم اغلب بیش از ۳ میلیمتر است و به همین دلیل وزن زیادی دارد و انعطاف آن نسبت به سایر انواع کمتر است. به دلیل ساختار بسیار ضخیم و مقاوم، چرم فوقسنگین بیشتر در بخشهایی از محصولات استفاده میشود که نیاز به استحکام بسیار بالا دارند. برای مثال، در صنعت کفشسازی از این نوع چرم بهعنوان لایه میانی بین زیره و کفی (تکسون طبیعی) استفاده میشود. همچنین چرم گاومیش فوقسنگین معمولاً برای ساخت زیره کفشهای دستدوز یا کمربندهای صنعتی و ورزشی کاربرد دارد.
محصولاتی که از چرم فوقسنگین طبیعی ساخته میشوند، معمولاً کیفیت بسیار بالایی دارند و در دسته کالاهای حرفهای و خاص قرار میگیرند.
یکی دیگر از معیارهای بسیار مهم برای شناخت انواع چرم طبیعی، نوع پوست حیوانی است که چرم از آن تهیه میشود. در واقع، منشأ پوست نقش اساسی در بافت، نرمی، ضخامت، دوام و حتی ظاهر نهایی چرم دارد. هر حیوان ساختار پوستی متفاوتی دارد و همین تفاوت باعث میشود چرمهای حاصل از آنها کاربردهای گوناگونی پیدا کنند.
در ذهن بسیاری از افراد، چرم مترادف با پوست گاو است، اما در واقعیت صنعت چرم بسیار گستردهتر از این تصور ساده است. امروزه از پوست حیواناتی مانند گاو، گوسفند، بز، شتر، شترمرغ، مار، گاومیش و حتی برخی خزندگان برای تولید چرم استفاده میشود. البته باید توجه داشت که به دلیل مسائل زیستمحیطی و خطر انقراض برخی گونهها، استفاده از پوست بعضی حیوانات در بسیاری از کشورها ممنوع یا محدود شده است. در ادامه به رایجترین انواع چرم طبیعی بر اساس نوع پوست حیوان میپردازیم.
چرم گاوی بدون شک پرمصرفترین و رایجترین نوع چرم طبیعی در بازار است. این نوع چرم به دلیل در دسترس بودن پوست گاو و همچنین تعادل عالی بین ضخامت، استحکام و انعطافپذیری، انتخاب اصلی بسیاری از تولیدکنندگان به شمار میرود. چرم گاوی معمولاً ضخامت مناسبی دارد و در عین حال به اندازهای نرم است که برای دوخت انواع محصولات قابل استفاده باشد. این نوع چرم در رنگها و طرحهای متنوع تولید میشود و بهراحتی قابلیت فرمپذیری دارد.
کاربردهای متداول چرم گاوی شامل رویه کفش و پوتین، انواع کیف دستی و اداری، کت و کاپشن چرمی و حتی مبلمان است. دوام بالای این نوع چرم باعث میشود محصولات ساختهشده از آن برای استفاده روزمره بسیار مناسب باشند.
چرم بزی از جمله چرمهای سبک و لطیف محسوب میشود. این نوع چرم ضخامت کمتری نسبت به چرم گاوی دارد و به همین دلیل بسیار نرم و انعطافپذیر است. سطح چرم بز معمولاً صاف و یکنواخت است و حس لطافت خاصی هنگام لمس به دست میدهد. به دلیل نازک بودن، چرم بزی بیشتر برای قسمتهای داخلی محصولات استفاده میشود. از جمله کاربردهای رایج آن میتوان به آستر داخلی کفش و کیف، دستکشهای چرمی، شلوارهای چرمی نازک و برخی لباسهای سبک اشاره کرد. چرم بز در مقایسه با چرم گاوی مقاومت کمتری دارد، اما از نظر راحتی و سبکی، گزینهای بسیار مطلوب محسوب میشود.
چرم گوسفندی از نظر ویژگیها شباهت زیادی به چرم بزی دارد. این نوع چرم نیز جزو چرمهای سبک به شمار میرود و بافتی نرم و انعطافپذیر دارد. ضخامت کم این چرم باعث میشود بیشتر برای مصارف داخلی یا محصولاتی که نیاز به نرمی بالا دارند، استفاده شود. چرم گوسفند معمولاً برای آستر کیف و کفش، دستکش، کفیهای طبی کفش و برخی پوشاک سبک کاربرد دارد. این نوع چرم به دلیل لطافت بالا، حس راحتی بیشتری ایجاد میکند اما مانند چرم بز، مقاومت آن نسبت به چرمهای سنگین کمتر است.
چرم شترمرغ یکی از خاصترین و لوکسترین انواع چرم طبیعی است. این نوع چرم به دلیل ظاهر منحصربهفرد خود بهراحتی قابل تشخیص است. رویه چرم شترمرغ دارای برجستگیهای طبیعی ناشی از فولیکولهای پر است که جلوهای متفاوت و بسیار خاص به آن میدهد. چرم شترمرغ دو نوع اصلی دارد: چرم بدن شترمرغ و چرم پای شترمرغ. این دو نوع از نظر شکل ظاهری کاملاً قابل تشخیص هستند و هرکدام کاربردهای خاص خود را دارند. به دلیل کمیابی و ظاهر خاص، چرم شترمرغ بیشتر برای تولید کفشهای تزئینی، کیفهای لوکس و اکسسوریهای خاص استفاده میشود و در دسته چرمهای گرانقیمت قرار میگیرد.
چرم شتر نسبت به چرم گاوی ضخیمتر و مقاومتر است و دوام بالایی دارد. این نوع چرم کمیابتر از چرم گاوی است و به همین دلیل کمتر در بازار دیده میشود. ساختار الیاف چرم شتر بسیار متراکم است و همین موضوع باعث افزایش استحکام آن میشود. از چرم شتر معمولاً در ساخت دستکشهای موتورسواری، کاپشنهای زمستانی و همچنین بهعنوان جایگزین تکسون در کفشهای لوکس استفاده میشود.
چرم گاومیش یکی از ضخیمترین و مقاومترین انواع چرم طبیعی محسوب میشود. این نوع چرم انعطاف کمتری دارد اما در عوض استحکام بسیار بالایی ارائه میدهد. چرم گاومیش بیشتر برای ساخت زیره کفشهای دستدوز، کمربندهای صنعتی، لوازم سنگین و محصولات مقاوم استفاده میشود. این نوع چرم برای کسانی مناسب است که دوام و مقاومت برایشان در اولویت قرار دارد، نه نرمی و ظرافت.
علاوه بر ضخامت و نوع پوست حیوان، یکی از مهمترین معیارها برای شناخت و انتخاب چرم طبیعی، ظاهر رویه و نوع پرداخت سطح آن است. در فرآیند دباغی، پس از آمادهسازی پوست، سطح چرم میتواند به روشهای مختلفی پرداخت شود؛ این پرداختها باعث ایجاد بافتها، میزان براقیت، نرمی و حتی مقاومت متفاوت در چرم میشوند. در واقع، بسیاری از تفاوتهایی که ما در ظاهر چرمها مشاهده میکنیم، حاصل همین مرحله از تولید است. با پیشرفت صنعت چرمسازی، امروزه تنوع بسیار زیادی در مدلهای ظاهری چرم وجود دارد و هرکدام از آنها برای سبک خاصی از محصولات طراحی شدهاند.
چرم ساده که با نام الگانت یا خودرنگ نیز شناخته میشود، یکی از اصیلترین و طبیعیترین انواع چرم است. این نوع چرم معمولاً از بالاترین لایه پوست حیوان به دست میآید و به همین دلیل از کیفیت و استحکام بالایی برخوردار است. سطح آن صاف، یکنواخت و نیمهمات است و هنگام لمس، حس واقعی پوست طبیعی کاملاً قابل درک است.
چرم الگانت به دلیل سادگی و اصالت، بسیار محبوب است و در تولید کفشهای رسمی، کیفهای چرمی کلاسیک و کمربندهای ساده کاربرد فراوانی دارد. البته باید توجه داشت که سطح صاف این نوع چرم نسبت به خط و خش حساستر است و در برابر اجسام نوکتیز آسیبپذیری بیشتری دارد.
چرم ورنی یکی از براقترین انواع چرم طبیعی محسوب میشود. سطح این چرم کاملاً صاف و درخشان است و جلوهای شبیه به آینه دارد. هنگام لمس، حس لغزندگی خاصی منتقل میکند که آن را از سایر چرمها متمایز میسازد. چرم ورنی معمولاً برای تولید کفشهای مجلسی، کیفهای رسمی و اکسسوریهای لوکس استفاده میشود. این نوع چرم بیشتر جنبه ظاهری و تزئینی دارد و به دلیل سطح براق، برای استایلهای رسمی و خاص بسیار مناسب است.
چرم سافتی از نظر ظاهری بین چرم الگانت و چرم ورنی قرار میگیرد. این نوع چرم نیمهبراق است و سطح آن حالتی روغنی و نرم دارد. اگر با فشار انگشت روی آن بکشید، معمولاً اثر چربی جزئی روی سطح احساس میشود. چرم سافتی از بالاترین لایه پوست تهیه میشود و علاوه بر زیبایی، استحکام خوبی نیز دارد. این نوع چرم در تولید کفشهای روزمره با کیفیت بالا، بوتها و برخی کیفها بسیار پرکاربرد است.
چرم فلوتر یکی از محبوبترین انواع چرم طرحدار است. سطح این چرم دارای برجستگیهای مشخص و قابل لمس است که هم از نظر بصری و هم از نظر حسی کاملاً قابل تشخیص میباشد. این برجستگیها باعث میشوند چرم فلوتر در برابر چروک شدن و ترک خوردن مقاومت بالایی داشته باشد. به دلیل همین ویژگی، چرم فلوتر برای کفشهای روزمره، کیفهای پرمصرف و محصولاتی که تحت فشار و استفاده مداوم هستند، گزینهای بسیار مناسب محسوب میشود.
چرم میلینگ شباهت زیادی به چرم فلوتر دارد اما طرح آن ریزتر و ظریفتر است. ضخامت این نوع چرم کمتر است و به همین دلیل انعطاف بیشتری دارد. چرم میلینگ نیز در برابر چروک و ترک مقاومت خوبی دارد و برای محصولاتی که نیاز به نرمی و راحتی دارند، انتخاب مناسبی است.
چرم نوبوک یا پتینه ظاهری کاملاً مات دارد و سطح آن کمی مخملی به نظر میرسد. این نوع چرم نور را بازتاب نمیدهد و به همین دلیل رنگها روی آن جلوه خاصی پیدا میکنند. چرم نوبوک معمولاً واکسخور نیست و نیاز به مراقبت بیشتری نسبت به چرمهای براق دارد. این نوع چرم بیشتر در کفشهای اسپرت، بوتها و محصولات خاص استفاده میشود.
چرم جیر از لایه دوم پوست حیوان تهیه میشود و سطحی پرزدار و مخملی دارد. هنگام لمس، نرمی آن کاملاً محسوس است. چرم جیر نیز مات است و به دلیل بافت خاص خود، ظاهر بسیار شیک و متفاوتی ایجاد میکند. این نوع چرم نسبت به رطوبت و آلودگی حساستر است و بیشتر برای کفشهای خاص و استایلهای نیمهرسمی کاربرد دارد.
چرم اشبالت از پایینترین لایه پوست به دست میآید و نسبت به سایر انواع چرم استحکام کمتری دارد. این چرم بسیار نرم و منعطف است و سطحی پرزدار دارد که بیشتر شبیه پارچه ضخیم به نظر میرسد. اشبالت بیشتر برای محصولات سبک و تزئینی استفاده میشود.
چرم چاپی چرمی است که رویه آن با دستگاه پرس یا چاپ، طرحدار شده است. طرح روی چرم میتواند هر شکلی داشته باشد و طبیعی یا مصنوعی بودن چرم را تعیین نمیکند.
چرم دسترنگ نیز نوع خاصی از چرم طبیعی است که با رنگهای گیاهی و بهصورت دستی رنگآمیزی میشود. این نوع چرم ارزش هنری بالایی دارد و هر قطعه آن ظاهری منحصربهفرد دارد.
چرم طبیعی دنیایی بسیار گسترده و متنوع دارد و نمیتوان آن را به یک یا دو نوع خاص محدود کرد. از نظر ضخامت، نوع پوست حیوان و ظاهر رویه، چرمها تفاوتهای زیادی با هم دارند و هرکدام برای کاربرد خاصی طراحی شدهاند. شناخت این دستهبندیها به ما کمک میکند تا هنگام خرید یا تولید محصولات چرمی، انتخابی آگاهانهتر داشته باشیم و متناسب با نیاز خود، بهترین نوع چرم را انتخاب کنیم.
۱_ چرم طبیعی دقیقاً چه تفاوتی با چرم مصنوعی دارد؟
چرم طبیعی از پوست واقعی حیوانات تولید میشود و دوام، تنفسپذیری و عمر بسیار بیشتری نسبت به چرم مصنوعی دارد.
۲_ بهترین نوع چرم برای کفش روزمره کدام است؟
چرم گاوی و چرم سنگین بهترین انتخاب هستند چون هم مقاوماند و هم انعطاف مناسبی دارند.
۳_ آیا همه چرمهای طرحدار مصنوعی هستند؟
خیر، چرم طبیعی هم میتواند طرحدار باشد و این طرحها معمولاً با دستگاه پرس یا چاپ ایجاد میشوند.
۴_ کدام نوع چرم نرمتر و لطیفتر است؟
چرم بز و چرم گوسفند نرمترین انواع چرم طبیعی محسوب میشوند و بیشتر برای آستر و دستکش استفاده میشوند.
۵_ چرم جیر و نوبوک چه تفاوتی با هم دارند؟
هر دو مات هستند اما چرم جیر پرزدار و مخملیتر است، در حالی که نوبوک سطح صافتری دارد.
۶_ چرا برخی چرمها قیمت بسیار بالاتری دارند؟
به دلیل کمیاب بودن پوست حیوان، روش تولید خاص و ظاهر لوکس مانند چرم شترمرغ یا مار.
چرم طبیعی یکی از باکیفیتترین و جذابترین متریالها در صنعت مد و پوشاک است که طرفداران زیادی دارد. این محصول از پوست حیوانات ...
جاکلیدی چرمی، شاید در نگاه اول یک اکسسوری کوچک و ساده به نظر برسد، اما در واقع یک ابزار کاربردی است که هم ...
کیف پولتان را همین حالا از جیب بیرون بیاورید و چند ثانیه به آن نگاه کنید. اگر لبههایش خم شده، اگر بیش از ...
چرم مادهای طبیعی، بادوام و انعطافپذیر است که بشر از هزاران سال پیش برای ساخت ابزار، پوشاک و لوازم کاربردی از آن استفاده ...
امروزه با گسترش استفاده از کارتهای بانکی و کاهش حمل پول نقد، نیاز به ابزارهایی برای نگهداری ایمن و منظم کارتها بیش از ...
